ROTTERDAM
Samenlevingsopbouw begint tussen mensen

Terug in Nederland werkte Martijn onder meer in de samenlevingsopbouw in Rotterdam.

Daar kwam hij opnieuw terecht op de plek waar grote maatschappelijke begrippen als participatie, sociale cohesie en leefbaarheid ineens heel concreet worden:

de wijk.
de straat.
het portiek.
de voordeur.

Samenlevingsopbouw liet hem zien dat een gemeenschap niet automatisch ontstaat omdat mensen toevallig dezelfde postcode hebben. Mensen moeten elkaar kunnen ontmoeten. Elkaar leren kennen. Vertrouwen ontwikkelen. En ontdekken dat de ander niet alleen die man van nummer 14 is, maar een mens met talenten, zorgen, ideeën, ervaringen en verhalen.

Jaren later zou precies die gedachte een van de fundamenten worden onder Street Hearts.

WERKEN MET MENSEN DIE OPNIEUW MOETEN BEGINNEN

Een belangrijk deel van Martijns professionele leven speelt zich af binnen het sociaal domein en het werken met vluchtelingen en nieuwkomers. Daar zag hij van dichtbij wat het betekent wanneer iemand opnieuw een plek moet vinden in een samenleving. Want een huis hebben is nog niet hetzelfde als je thuis voelen. De taal leren is nog niet hetzelfde als erbij horen. En zelfredzaamheid betekent niet dat een mens alles alleen moet kunnen.

In zijn werk als sociaal professional, begeleider en leidinggevende werkte Martijn met mensen met zeer verschillende sociale en culturele achtergronden en met professionals die hen ondersteunen. Steeds opnieuw kwam dezelfde overtuiging terug:

Mensen kunnen enorm van elkaar verschillen en toch iets fundamenteels delen: de behoefte om gezien te worden, iets te kunnen betekenen en ergens bij te horen.

TANZANIA

Een land dat veel meer werd dan een bestemming

Tanzania werd voor Martijn nooit alleen het land waar hij ooit onderzoek deed. Door de jaren heen reisde, werkte en leefde hij er, leerde de taal, bouwde relaties op en raakte steeds sterker verbonden met het dagelijkse leven. En juist daar zag hij iets wat in Nederland veel minder vanzelfsprekend was geworden:

gemeenschap als onderdeel van het dagelijks leven.

Buren kennen elkaar.
Mensen leven met elkaar mee.
Een bruiloft wordt samen gevierd.
Wanneer iemand overlijdt, staat de gemeenschap om de familie heen.
Wanneer iemand ziek is, komen mensen langs.
Buren ontmoeten elkaar bij mensen thuis, bidden samen, bespreken wat er speelt en kijken wat er moet gebeuren.
De ene keer help jij.
Een volgende keer heb jij de anderen nodig.

Iedereen draagt bij.
Iedereen profiteert.
Iedereen heeft soms iemand anders nodig.

Niet als sociaal project.
Gewoon als onderdeel van het leven.

ONDERNEMEN IN TANZANIA

Niet alleen kijken. Meedoen.

Martijn wilde Tanzania niet uitsluitend observeren of bestuderen. Door de jaren heen raakte hij ook betrokken bij verschillende ondernemingen en maatschappelijke initiatieven.

Zo hielp hij bij het opzetten van onder meer een bakkerij in Mwanga, een Hair & Beauty-salon in Dar es Salaam en een winkel in Kariakoo, het enorme commerciële hart van Dar es Salaam. Daarnaast werkte hij aan andere ondernemende en maatschappelijke initiatieven, waaronder een waterproject in Geita.

Die ondernemingen waren misschien niet allemaal groot.

De lessen waren dat wel.

Ondernemen in Tanzania betekende samenwerken met mensen met soms totaal andere ideeën over tijd, afspraken, verantwoordelijkheid, familie, geld en de betekenis van het woord planning.
Een businessplan kon ’s morgens nog uitstekend zijn en ’s middags alweer vooral een historisch document. Maar juist daardoor leerde Martijn iets anders over ondernemen.
In Tanzania staat een bedrijf zelden volledig los van de gemeenschap eromheen.
Familieleden helpen.
Vrienden brengen klanten.
Buren weten wie iets kan repareren.
Iemand kent iemand die iemand kent.
En voordat je het weet blijkt die persoon bovendien familie te zijn, hoewel niemand precies kan uitleggen hoe.

Relaties zijn er niet alleen een prettige toevoeging aan het zakelijke leven.

Ze zijn een belangrijk onderdeel ervan.

In die kleine ondernemingen zag Martijn hoeveel creativiteit, improvisatievermogen, ondernemerschap en kennis zichtbaar worden wanneer mensen toegang krijgen tot kansen én tot elkaar.

DE SPIEGEL OMDRAAIEN

Wat als wij óók iets kunnen leren?

Na jarenlang tussen Nederland en Tanzania te hebben bewogen, werd een andere vraag steeds interessanter.

Niet alleen:

Wat kan Tanzania van Nederland leren?

Maar ook:

Wat zouden wij van Tanzania kunnen leren?

Waarom hebben wij zoveel georganiseerd en voelen zoveel mensen zich toch alleen?
Waarom kunnen we twintig jaar naast iemand wonen zonder werkelijk te weten wie daar woont?
Waarom vinden we hulp aanbieden vaak gemakkelijker dan hulp vragen?
Waarom hebben we altijd haast?
Wanneer werd efficiëntie belangrijker dan aandacht?
En waarom hebben Nederlanders zelfs voor spontane gezelligheid soms een datumprikker nodig?

Martijn raakte steeds meer gefascineerd door de verschillen tussen beide samenlevingen.

Niet om Tanzania te romantiseren.
En niet om Nederland af te wijzen.
Geen enkele samenleving heeft alle antwoorden.
Maar juist wanneer je twee werelden naast elkaar legt, zie je dingen die vanuit één wereld vanzelfsprekend lijken.

Soms moet je ver weg reizen om anders te leren kijken naar wat heel dichtbij is.

Uit die gedachte ontstonden uiteindelijk twee projecten. Op het eerste gezicht totaal verschillend. Maar eigenlijk gaan ze over precies hetzelfde.

TWEE PROJECTEN. DEZELFDE NIEUWSGIERIGHEID.

Tanzania had other plans – Een boek over Tanzania. En stiekem ook een beetje over ons.

Street Hearts – Van huisnummer naar buur. Van straat naar gemeenschap.

WAT HEBBEN EEN BOEK OVER TANZANIA EN EEN STICKER OP EEN NEDERLANDSE VOORDEUR MET ELKAAR TE MAKEN?

Meer dan je zou denken.
Het ene project gebruikt verhalen en humor.
Het andere sociale innovatie, gedragsverandering en technologie.
Het ene neemt je mee naar Tanzania.
Het andere naar de overkant van je eigen straat.

Maar uiteindelijk stellen beide dezelfde vraag:
Hoe willen we eigenlijk met elkaar leven?

Ze gaan over nieuwsgierigheid.
Over andere mensen werkelijk proberen te begrijpen.
Over kijken naar wat mensen kunnen in plaats van alleen naar wat ze nodig hebben.
Over wederkerigheid.
Over gemeenschap.
Over de waarde van verschillen.
En over het besef dat we misschien niet voor ieder maatschappelijk probleem iets nieuws hoeven uit te vinden.
Soms moeten we opnieuw leren zien wat er al die tijd al was.

MIJN DRIJFVEER

Nieuwsgierig blijven naar mensen.

Martijn gelooft dat grote maatschappelijke veranderingen uiteindelijk zichtbaar moeten worden in het dagelijkse leven van gewone mensen.
Niet alleen in beleidsstukken.
Niet alleen in organisaties.
Niet alleen in cijfers en dashboards.

Maar in vragen als:
Voel ik me hier thuis?
Ken ik de mensen om mij heen?
Kan ik iets voor een ander betekenen?
Durf ik zelf iets te vragen?
Word ik gezien?
Hoor ik ergens bij?

Dat zijn geen ingewikkelde vragen. Maar misschien zijn het juist de eenvoudige vragen die we in een steeds ingewikkelder samenleving af en toe opnieuw moeten stellen.

INTERNATIONAAL KIJKEN. LOKAAL HANDELEN.

Bijna dertig jaar bewegen tussen verschillende werelden heeft Martijn vooral één ding geleerd:

geen enkele samenleving heeft alle antwoorden.

Nederland kan Tanzania veel leren.
Tanzania kan Nederland iets leren.
Een professional kan iets van een bewoner leren.
Een nieuwkomer iets van iemand die hier geboren is.
En andersom.

Een oudere buurman kan iets betekenen voor een jongere.
Een ondernemer kan leren van iemand die nooit een businessplan heeft geschreven, maar al twintig jaar precies weet hoe je met weinig middelen iets voor elkaar krijgt.
Daar begint ontwikkeling.
Niet wanneer één persoon alle antwoorden heeft.
Maar wanneer mensen nieuwsgierig genoeg blijven om van elkaar te leren.

Van Tanzania naar de Nederlandse straat

Als je de verschillende hoofdstukken uit Martijns leven naast elkaar legt, ontstaat uiteindelijk een verrassend duidelijke lijn.

Internationale ontwikkeling.

Onderzoek in Tanzania.

Samenlevingsopbouw in Rotterdam.

Sociaal werk.

Werken met vluchtelingen en nieuwkomers.

Ondernemen in Tanzania.

Schrijven en verhalen vertellen.

Street Hearts.

Verschillende landen.
Verschillende banen.
Verschillende projecten.
Maar steeds dezelfde fascinatie:

Wat gebeurt er wanneer mensen elkaar werkelijk leren kennen?

Misschien begint daar wel alles.

Empathie.
Vertrouwen.
Wederkerigheid.
Gemeenschap.

En uiteindelijk het gevoel dat je niet alleen ergens woont.

Maar er ook:

thuishoort.